Chapter 359

स्वर्गादिनामलिङ्गो यो हरिस्तं प्रवदामि ते

svargādināmaliṅgo yo haristaṃ pravadāmi te

स्वःस्वर्गनाकत्रिदिवा द्योदिवौ द्वेत्रिपिष्टपं

svaḥsvarganākatridivā dyodivau dvetripiṣṭapaṃ

देवा वृन्दारका लेखा रुद्राद्या गणदेवताः

devā vṛndārakā lekhā rudrādyā gaṇadevatāḥ

विद्याधरो ऽप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः

vidyādharo 'psaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ

पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतो ऽमी देवयोनयः

piśāco guhyakaḥ siddho bhūto 'mī devayonayaḥ

देवद्विषो ऽसुरा दैत्याः सुगतः स्यात्तथागतः

devadviṣo 'surā daityāḥ sugataḥ syāttathāgataḥ

ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठो विष्णुर् नारायणो हरिः

brahmātmabhūḥ surajyeṣṭho viṣṇur nārāyaṇo hariḥ

रेवतीशो हली रामः कामः पञ्चशरः स्मरः

revatīśo halī rāmaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ

लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा सर्वः सर्वेश्वरः शिवः

lakṣmīḥ padmālayā padmā sarvaḥ sarveśvaraḥ śivaḥ

कपर्दो ऽस्य जटाजूटः पिनाको ऽजगवन्धनुः

kapardo 'sya jaṭājūṭaḥ pināko 'jagavandhanuḥ

प्रमथाः स्युः पारिषदा मृडानी चण्डिकाम्बिका

pramathāḥ syuḥ pāriṣadā mṛḍānī caṇḍikāmbikā

द्वैमातुरो गजास्यश् च सेनानीरग्निभूर्गुहः

dvaimāturo gajāsyaś ca senānīragnibhūrguhaḥ

आखाण्डलः सुनासीरः सूत्रामाणो दिवस्पतिः

ākhāṇḍalaḥ sunāsīraḥ sūtrāmāṇo divaspatiḥ

पुलोमजा शचीन्द्राणी देवी तस्य तु वल्लभा

pulomajā śacīndrāṇī devī tasya tu vallabhā

स्यात् प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः

syāt prāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ

ऐरावते ऽभ्रमातङ्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः(?)

airāvate 'bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ(?)

ह्रीदिनी वज्रमस्त्री स्यात् कुलिशम्भिदुरं पविः

hrīdinī vajramastrī syāt kuliśambhiduraṃ paviḥ

व्योमयानं विमानो ऽस्त्री पीयूषममृतं सुधा

vyomayānaṃ vimāno 'strī pīyūṣamamṛtaṃ sudhā

स्यात् सुधर्मा देवसभा स्वर्गङ्गा सुरदीर्घिका

syāt sudharmā devasabhā svargaṅgā suradīrghikā

स्त्रियां बहुष्वप्स्रसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः

striyāṃ bahuṣvapsrasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ

हाहा हूहूश् च गन्धर्वा अग्निर्वह्निर्धनञ्चयः

hāhā hūhūś ca gandharvā agnirvahnirdhanañcayaḥ

जातवेदाः कृष्णवर्त्मा आश्रयाशश् च पावकः

jātavedāḥ kṛṣṇavartmā āśrayāśaś ca pāvakaḥ

हिरण्यरेताः सप्तार्चिः शुक्रश् चैवाशुशुक्षणिः

hiraṇyaretāḥ saptārciḥ śukraś caivāśuśukṣaṇiḥ

शुचिरप्पित्तमौर्वस्तु वाडवो वडवानलः

śucirappittamaurvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ

वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्चिर्हेतिः शिखा स्त्रियां

vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiḥ śikhā striyāṃ

त्रिषु स्फुलिङ्गो ऽग्निकणो धर्मराजः परेतराट्

triṣu sphuliṅgo 'gnikaṇo dharmarājaḥ paretarāṭ

कालो ऽन्तको दण्डधरः श्राद्धेदेवो ऽथ राक्षसः

kālo 'ntako daṇḍadharaḥ śrāddhedevo 'tha rākṣasaḥ

कौणपास्रपक्रव्यादा यातुधानश् च नैरृतिः

kauṇapāsrapakravyādā yātudhānaś ca nairṛtiḥ

प्रेचेता वरुणः पाशी श्वसनः स्पर्शनो ऽनिलः

precetā varuṇaḥ pāśī śvasanaḥ sparśano 'nilaḥ

सदागतिर्मातरिश्वा प्राणो मरुत् समीरणः

sadāgatirmātariśvā prāṇo marut samīraṇaḥ

जवो रंहस्तरसी तु लघुक्षिप्रमरन्द्रुतम्

javo raṃhastarasī tu laghukṣipramarandrutam

सत्वरं चपलं तूर्णमविलम्बितमाशु च

satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca

सतते ऽनारताश्रान्तसन्तताविरतानिशं

satate 'nāratāśrāntasantatāviratāniśaṃ

नित्यानवरताजस्रमप्यथातिशयो भरः

nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाटनिर्भरम्

ativelabhṛśātyarthātimātrodgāṭanirbharam

तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढवाढदृढानि च

tīvraikāntanitāntāni gāḍhavāḍhadṛḍhāni ca

गुह्यकेशो यक्षराजो राजराजो धनाधिपः

guhyakeśo yakṣarājo rājarājo dhanādhipaḥ

स्यात् किन्नरः किंपुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः

syāt kinnaraḥ kiṃpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ

निधिर् ना सेवधिर्व्योम त्वभ्रं पुष्करमम्बरम्

nidhir nā sevadhirvyoma tvabhraṃ puṣkaramambaram

द्योदिवौ चान्तरीक्षं खं काष्ठाशाककुभो दिशः

dyodivau cāntarīkṣaṃ khaṃ kāṣṭhāśākakubho diśaḥ

अभ्यन्तरन्त्वन्तरालञ्चक्रवाडन्तु मन्डलं

abhyantarantvantarālañcakravāḍantu manḍalaṃ

तडित्वान् वारिदो मेघस्तनयित्नुर्वलाहकः

taḍitvān vārido meghastanayitnurvalāhakaḥ

कादम्बनी मेघमाला स्तनितं गर्जितं तथा

kādambanī meghamālā stanitaṃ garjitaṃ tathā

शम्पाशतह्रदाह्रादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभाः(?)

śampāśatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhāḥ(?)

तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपलापि च

taḍitsaudāminī vidyuccañcalā capalāpi ca

स्फुर्जथुर्वज्रनिष्पेषो वृष्टिघातस्त्ववग्रहः

sphurjathurvajraniṣpeṣo vṛṣṭighātastvavagrahaḥ

धारा सम्पात आशारः शीकरो ऽम्बुकणाः स्मृताः

dhārā sampāta āśāraḥ śīkaro 'mbukaṇāḥ smṛtāḥ

वर्षोपलस्तु करका मेघछन्ने ऽह्नि दुर्दिनं

varṣopalastu karakā meghachanne 'hni durdinaṃ

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्धिरपवारणं

antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇaṃ

अपिधानतिरोधानपिधानच्छदनानि च

apidhānatirodhānapidhānacchadanāni ca

अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः

abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ

विधुः कुमुदवन्धुश् च विम्बो ऽस्त्री मण्डलं त्रिषु

vidhuḥ kumudavandhuś ca vimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu

कला तु षोड्शो भागो भित्तं शकलखण्डके

kalā tu ṣoḍśo bhāgo bhittaṃ śakalakhaṇḍake

चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस्तु प्रसन्नता

candrikā kaumudī jyotsnā prasādastu prasannatā

लक्षणं लक्ष्मकं चिह्नं शोभा कान्तिर्द्युतिश्छविः

lakṣaṇaṃ lakṣmakaṃ cihnaṃ śobhā kāntirdyutiśchaviḥ

सुषमा पर्मा शोभा तुषारस्तुहिनं हिमं

suṣamā parmā śobhā tuṣārastuhinaṃ himaṃ

अवस्यायस्तु नीहारः प्रालेयः शिशिरो हिमः

avasyāyastu nīhāraḥ prāleyaḥ śiśiro himaḥ

नक्षत्रमृक्षं भन्तारा तारका प्युडु वा स्त्रियां

nakṣatramṛkṣaṃ bhantārā tārakā pyuḍu vā striyāṃ

गुरुर्जीव आङ्गिरस उशना भार्गवः कविः

gururjīva āṅgirasa uśanā bhārgavaḥ kaviḥ

विधुन्तुदस्तमो राहुर् लग्नं राश्युदयः स्मृतः

vidhuntudastamo rāhur lagnaṃ rāśyudayaḥ smṛtaḥ

सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश्चित्रशिखण्डिनः

saptarṣayo marīcyatrimukhāścitraśikhaṇḍinaḥ

हरिदश्वव्रघ्मपूषद्युमणिर्मिहिरो रविः

haridaśvavraghmapūṣadyumaṇirmihiro raviḥ

परिवेषस्तु परिधिरुपसूर्यकभण्डले

pariveṣastu paridhirupasūryakabhaṇḍale

किरणो ऽस्रमयूखांशुगभस्तिघृणिधृष्णयः

kiraṇo 'sramayūkhāṃśugabhastighṛṇidhṛṣṇayaḥ

भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियां

bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyāṃ

स्युः प्रभा रुग्रुचिस्त्विड्भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः

syuḥ prabhā rugrucistviḍbhābhāśchavidyutidīptayaḥ

रोचिः शोचिरुभे क्लीवे प्रकाशो द्योत आतपः

rociḥ śocirubhe klīve prakāśo dyota ātapaḥ

कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति

koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati

तिर्मं तीक्ष्णं खरं तद्वद्दिष्टो ऽनेहा च कालकः

tirmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvaddiṣṭo 'nehā ca kālakaḥ

घस्रो दिनाहनी चैव सायंसन्ध्या पितृप्रसूः

ghasro dināhanī caiva sāyaṃsandhyā pitṛprasūḥ

प्रत्यूषो ऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्यूषसी अपि

pratyūṣo 'harmukhaṃ kalyamuṣaḥpratyūṣasī api

प्राह्णापराह्णमध्याह्णास्त्रिसन्ध्यमथ शर्वरी

prāhṇāparāhṇamadhyāhṇāstrisandhyamatha śarvarī

यामी तमी तमिस्रा च ज्योत्स्नी चन्द्रकयान्विता

yāmī tamī tamisrā ca jyotsnī candrakayānvitā

आगामिवर्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी

āgāmivartamānāharyuktāyāṃ niśi pakṣiṇī

अर्धरात्रनिशीथौ प्रदोषो रजनीमुखं

ardharātraniśīthau pradoṣo rajanīmukhaṃ

स पर्वसन्धिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्य दन्तरम्

sa parvasandhiḥ pratipatpañcadaśyorya dantaram

पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पूर्णिमा

pakṣāntau pañcadaśyau dve paurṇamāsī tu pūrṇimā

कलाहीने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे

kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākā niśākare

अमावास्या त्वमावस्या दर्शः सूर्येन्दुसङ्गमः

amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṅgamaḥ

सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला कुहूः

sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ

संवर्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्य् अपि

saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ity api

कलुषं वृजिनैनो ऽघमंहोदुरितदुष्कृतम्

kaluṣaṃ vṛjinaino 'ghamaṃhoduritaduṣkṛtam

स्याद्धर्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः

syāddharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ

मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः

mutprītiḥ pramado harṣaḥ pramodāmodasammadāḥ

स्यादानन्दथुरानन्दः शर्मशातसुखानि च

syādānandathurānandaḥ śarmaśātasukhāni ca

श्वः श्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मङ्गलं शुभम्

śvaḥ śreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham

भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियां

bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyāṃ

दैवं दिष्टं मागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्विधिः

daivaṃ diṣṭaṃ māgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhiḥ

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियां

kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyāṃ

हेतुर्ना कारणं वीजं निदानं त्वादिकारणम्

heturnā kāraṇaṃ vījaṃ nidānaṃ tvādikāraṇam

चित्तन्तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसम्मनः

cittantu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasammanaḥ

बुद्धिर्मनीषा धिषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः

buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ

प्रेक्षोपलिब्धिश्चित्सम्बित्प्रतिपज्ज्ञप्तिचेतनाः

prekṣopalibdhiścitsambitpratipajjñapticetanāḥ

धीर्धारणावती मेधा सङ्कल्पः कर्म मानसं

dhīrdhāraṇāvatī medhā saṅkalpaḥ karma mānasaṃ

सङ्ख्या विचारणा चर्चा विचिकित्सा तु संशयः

saṅkhyā vicāraṇā carcā vicikitsā tu saṃśayaḥ

अध्याहारस्तर्क ऊहः समौ निर्णयनिश् चयौ

adhyāhārastarka ūhaḥ samau nirṇayaniś cayau

मिथ्यादृष्टिर्नास्तिकता भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः

mithyādṛṣṭirnāstikatā bhrāntirmithyāmatirbhramaḥ

अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः

aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ

मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः

mokṣe dhīrjñānamanyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ

मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतं

muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtaṃ

मोक्षो ऽपवर्गो ऽथाज्ञानमविद्याहम्मतिः स्त्रियां

mokṣo 'pavargo 'thājñānamavidyāhammatiḥ striyāṃ

विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे

vimardotthe parimalo gandhe janamanohare

आमोदः सो ऽतिनिर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः

āmodaḥ so 'tinirhārī surabhirghrāṇatarpaṇaḥ

शुक्लशुभ्रशुचिश्वेतविशदश्वेतपाण्डराः

śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśvetapāṇḍarāḥ

अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलो ऽर्जुनः

avadātaḥ sito gauro valakṣo dhavalo 'rjunaḥ

हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः

hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ

कृष्णे नीलासितश्यामकालश्यामलमेचकाः

kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakālaśyāmalamecakāḥ

पीतो गौरो हरिद्राभः पालाशो हरितो हरित्

pīto gauro haridrābhaḥ pālāśo harito harit

रोहितो लोहितो रक्तः शोणः कोकनदच्छविः

rohito lohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ

अव्यक्तरागस्त्वरुणः श्वेतरक्तस्तु पाटलः

avyaktarāgastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ

श्यावः स्यात्कपिशो धूम्रधूमलौ कृष्णलोहिते

śyāvaḥ syātkapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite

कडारः कपिलः पिङ्गपिशङ्गौकद्रुपिङ्गलौ

kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgaukadrupiṅgalau

चित्रं किर्मीरकल्माषशवलैताथ कर्वुरे

citraṃ kirmīrakalmāṣaśavalaitātha karvure

व्याहर उक्तिर्लपितमपभ्रंशो ऽपशब्दकः

vyāhara uktirlapitamapabhraṃśo 'paśabdakaḥ

तिङ्सुवन्तचयो काव्यं क्रिया वा कारकान्विता

tiṅsuvantacayo kāvyaṃ kriyā vā kārakānvitā

इतिहासः पुरावृत्तं पुराणं पञ्चलक्षणं

itihāsaḥ purāvṛttaṃ purāṇaṃ pañcalakṣaṇaṃ

आख्यायिकोपलब्धार्था प्रबन्धः कल्पना कथा

ākhyāyikopalabdhārthā prabandhaḥ kalpanā kathā

समाहारः संग्रहस्तु प्रवह्लिका प्रहेलिका

samāhāraḥ saṃgrahastu pravahlikā prahelikā

समस्या तु समासार्था स्मृतिस्तु धर्मसंहिता

samasyā tu samāsārthā smṛtistu dharmasaṃhitā

आख्याह्वे चाभिधानञ्च वार्ता वृत्तान्त ईरितः

ākhyāhve cābhidhānañca vārtā vṛttānta īritaḥ

हूतिराकारणाह्वानमुपन्यासस्तु वाङ्मुखं

hūtirākāraṇāhvānamupanyāsastu vāṅmukhaṃ

विवादो व्यवहारः स्यात् प्रतिवाक्योत्तरे समे

vivādo vyavahāraḥ syāt prativākyottare same

उपोद्धात उदाहारो ह्य् अर्थ मिथ्याभिसंशनम्

upoddhāta udāhāro hy artha mithyābhisaṃśanam

अभिशापो यशः कीर्तिः प्रश्नः पृच्छानुयोगकः

abhiśāpo yaśaḥ kīrtiḥ praśnaḥ pṛcchānuyogakaḥ

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं कुत्सानिन्दे च गर्हणे

āmreḍitaṃ dvistriruktaṃ kutsāninde ca garhaṇe

स्यादाभाषणमालापः प्रलापो ऽनर्थकं वचः

syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ

अनुलापो मुहुर्भाषा वोलापः परिदेवनं

anulāpo muhurbhāṣā volāpaḥ paridevanaṃ

विप्रलापो विरोधोक्तिः संलापो भाषणं मिथः

vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ

सुप्रलापः सुवचनमपलापस्तु निह्नवः

supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ

उषती वागकल्याणी सङ्गतं हृदयङ्गमं

uṣatī vāgakalyāṇī saṅgataṃ hṛdayaṅgamaṃ

अत्यर्थमधुरं सान्त्वमबद्धं स्यादनर्थकं

atyarthamadhuraṃ sāntvamabaddhaṃ syādanarthakaṃ

निष्ठुराश्लीलपरुषं ग्राम्यं वै सुनृतं प्रिये

niṣṭhurāślīlaparuṣaṃ grāmyaṃ vai sunṛtaṃ priye

सत्यं तथ्यमृतं सम्यङ्नादनिस्वाननिस्वनाः

satyaṃ tathyamṛtaṃ samyaṅnādanisvānanisvanāḥ

आरवारावसंरावविरावा अथ मर्मरः ॥67आ

āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ //67ā

स्वनिते वस्त्रपर्णानां भूषणानान्तु शिञ्जितं

svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāntu śiñjitaṃ

वीणाया निक्वणः क्वाणः तिरश्चां वाशितं रुतं

vīṇāyā nikvaṇaḥ kvāṇaḥ tiraścāṃ vāśitaṃ rutaṃ

कोलाहलः कलकलो गीतं गानमिमे समे

kolāhalaḥ kalakalo gītaṃ gānamime same

स्त्री प्रतिश्रुत् प्रतिध्वाने तन्त्रीकण्ठान्निसादकः

strī pratiśrut pratidhvāne tantrīkaṇṭhānnisādakaḥ

काकली तु कले सूक्ष्मे ध्वनौ तु मधुरास्फुटे

kākalī tu kale sūkṣme dhvanau tu madhurāsphuṭe

कलो मन्त्रस्तु गम्भीरे तारो ऽत्युच्चैस्त्रयस्त्रिषु ॥70आ

kalo mantrastu gambhīre tāro 'tyuccaistrayastriṣu //70ā

समन्वितलयस्त्वेकतालो वीणा तु वल्लकी

samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī

विपञ्ची सा तु तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी

vipañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī

ततं वीणादिकं वाद्यमानद्धं मुरजादिकं

tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikaṃ

वंश्यादिकन्तु शुषिरं काण्स्यतालादिकं घनं

vaṃśyādikantu śuṣiraṃ kāṇsyatālādikaṃ ghanaṃ

चतुर्विधमिदं वाद्यं वादित्रातोद्यनामकं

caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakaṃ

मृदङ्गा मुरजा भेदास्त्वङ्क्यालिङ्ग्यो ऽर्धकास्त्रयः

mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkyāliṅgyo 'rdhakāstrayaḥ

स्याद्यशःपटहो टक्का भेर्यामानकदुन्दुभिः

syādyaśaḥpaṭaho ṭakkā bheryāmānakadundubhiḥ

आनकः पटहो भेदा झर्झरीडिण्डिमादयः

ānakaḥ paṭaho bhedā jharjharīḍiṇḍimādayaḥ

मर्दलः पणवस्तुल्यौ क्रियामानन्तु तालकः

mardalaḥ paṇavastulyau kriyāmānantu tālakaḥ

लयः साम्यं ताण्डवन्तु नाट्यं लास्यञ्च नर्तनं

layaḥ sāmyaṃ tāṇḍavantu nāṭyaṃ lāsyañca nartanaṃ

तौर्यत्रिकं नृत्यगीतवाद्यं नाट्यमिदं त्रयम्

tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam

राजा भट्टारको देवः साभिषेका च देव्यपि

rājā bhaṭṭārako devaḥ sābhiṣekā ca devyapi

शृङ्गारवीरकरुणाद्भुतहास्यभयानकाः

śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ

वीभत्सरौद्रे च रसाः शृङ्गारः शुचिरुज्ज्वलः

vībhatsaraudre ca rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ

उत्साहवर्धनो वीरः कारुण्यं करुणा घृणा

utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā

कृपा दया चानुकम्पाप्यनुक्रोशो ऽप्यथो हसः

kṛpā dayā cānukampāpyanukrośo 'pyatho hasaḥ

हासो हास्यञ्च वीभत्सं विकृतं त्रिष्विदं द्वयं

hāso hāsyañca vībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayaṃ

विस्मयो ऽद्भुतमाश् चर्यं चित्रमप्यथ भैरवं

vismayo 'dbhutamāś caryaṃ citramapyatha bhairavaṃ

दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमंभयानकं

dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃbhayānakaṃ

भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रन्तूग्रममी त्रिषु

bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudrantūgramamī triṣu

चतुर्दश दरत्रासौ भीतिर्भीः साध्वसम्भयं

caturdaśa daratrāsau bhītirbhīḥ sādhvasambhayaṃ

विकारो मानसो भावो ऽनुभावो भावबोधनः ॥68B

vikāro mānaso bhāvo 'nubhāvo bhāvabodhanaḥ //68B

गर्वो ऽभिमानो ऽहङ्कारो मानश्चित्तसमुन्नतिः

garvo 'bhimāno 'haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ

अनादरः परिभवः परिभावस्तिरस्क्रिया ॥69B

anādaraḥ paribhavaḥ paribhāvastiraskriyā //69B

व्रीडा लज्जा त्रपा ह्रीः स्यादभिध्यानं धने स्पृहा

vrīḍā lajjā trapā hrīḥ syādabhidhyānaṃ dhane spṛhā

कौतूहलं कौतुकञ्च कुतुकञ्च कुतूहलं ॥70B

kautūhalaṃ kautukañca kutukañca kutūhalaṃ //70B

स्त्रोणां विलासविव्वोकविभ्रमा ललितन्तथा

stroṇāṃ vilāsavivvokavibhramā lalitantathā

हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः

helā līletyamī hāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ

द्रवकेलिपरीहासाः क्रीडा लीला च कूर्दनं

dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca kūrdanaṃ

स्यादाछुरितकं हासः सोत्प्रासः समनाक्स्मितं

syādāchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ samanāksmitaṃ

अधोभुवनपातालं छिद्रं श्वभ्रं वपा शुषिः

adhobhuvanapātālaṃ chidraṃ śvabhraṃ vapā śuṣiḥ

गर्तावटौ भुवि श्वेभ्रे तमिश्रन्तिमिरं तमः

gartāvaṭau bhuvi śvebhre tamiśrantimiraṃ tamaḥ

सर्पः पृदाकुर्भुजगो दन्दशूको विलेशयः

sarpaḥ pṛdākurbhujago dandaśūko vileśayaḥ

विषं क्ष्वेडश् च गरलं निरयो दुर्गतिः स्त्रियां

viṣaṃ kṣveḍaś ca garalaṃ nirayo durgatiḥ striyāṃ

पयः कीलालममृतमुदकं भुवनं वनं

payaḥ kīlālamamṛtamudakaṃ bhuvanaṃ vanaṃ

भङ्गस्तरङ्ग ऊर्मिर्वा कल्लोलोल्लोलकौ च तौ ॥75B

bhaṅgastaraṅga ūrmirvā kallolollolakau ca tau //75B

पृषन्तिविन्दुपृषताः कूलं रोधश् च तीरकं

pṛṣantivindupṛṣatāḥ kūlaṃ rodhaś ca tīrakaṃ

तोयोत्थितं तत् पुलिनं जम्बालं पङ्ककर्दमौ

toyotthitaṃ tat pulinaṃ jambālaṃ paṅkakardamau

जलोच्छासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः

jalocchāsāḥ parīvāhāḥ kūpakāstu vidārakāḥ

आतारस्तरपण्यं स्याद्द्रोणी काष्ठाम्बुवाहिनी

ātārastarapaṇyaṃ syāddroṇī kāṣṭhāmbuvāhinī

कलुषश्चाविलो ऽच्छस्तु प्रसन्नो ऽथ गभीरकं

kaluṣaścāvilo 'cchastu prasanno 'tha gabhīrakaṃ

अगाधं दासकैवर्तौ शम्बूका जलशुक्तयः

agādhaṃ dāsakaivartau śambūkā jalaśuktayaḥ

सौगन्धिकन्तु कह्लारं नीलमिन्दीवरं कजं

saugandhikantu kahlāraṃ nīlamindīvaraṃ kajaṃ

स्यादुत्पलं कुवलयं सिते कुमुदकैरवे

syādutpalaṃ kuvalayaṃ site kumudakairave

शालूकमेषां कन्दः स्यात् पद्मं तामरसङ्कजं

śālūkameṣāṃ kandaḥ syāt padmaṃ tāmarasaṅkajaṃ

नीलोत्पलं कुवलयं रक्तं कोकनदं स्मृतम्

nīlotpalaṃ kuvalayaṃ raktaṃ kokanadaṃ smṛtam

करहाटः शिफा कन्दं किञ्जल्कः केशरो ऽस्त्रियां

karahāṭaḥ śiphā kandaṃ kiñjalkaḥ keśaro 'striyāṃ

खनिः स्त्रियामाकरः स्यात् पादाः प्रत्यन्तपर्वताः

khaniḥ striyāmākaraḥ syāt pādāḥ pratyantaparvatāḥ

उपत्यकाद्रेरासन्ना भूमिरूर्ध्वमधित्यका

upatyakādrerāsannā bhūmirūrdhvamadhityakā

स्वर्गपातालवर्गाद्या उक्ता नानार्थकान् शृणु

svargapātālavargādyā uktā nānārthakān śṛṇu