Chapter 329

पाद आपदपूरणे गायत्र्यो वसवः स्मृताः

pāda āpadapūraṇe gāyatryo vasavaḥ smṛtāḥ

जगत्या आदित्याः पादो विराजो दिश ईरिताः

jagatyā ādityāḥ pādo virājo diśa īritāḥ

विष्णुतो रुद्राः पादः स्याच्छन्द एकादिपादकं

viṣṇuto rudrāḥ pādaḥ syācchanda ekādipādakaṃ

आद्यं चतुष्पाच्चतुर्भिस्त्रिपात् सप्ताक्षरैः क्वचित्

ādyaṃ catuṣpāccaturbhistripāt saptākṣaraiḥ kvacit

सा गायत्री पदे नीवृत् तत्प्रतिष्ठादि षट् त्रिपात्

sā gāyatrī pade nīvṛt tatpratiṣṭhādi ṣaṭ tripāt

बर्धमाना षडष्टाष्टा त्रिपात् षड्वसुभूधरैः

bardhamānā ṣaḍaṣṭāṣṭā tripāt ṣaḍvasubhūdharaiḥ

गायत्री त्रिपदा नीवृत् नागी नवनवर्तुभिः

gāyatrī tripadā nīvṛt nāgī navanavartubhiḥ

वाराही रसद्विरसा छन्दश्चाथ तृतीयकम्

vārāhī rasadvirasā chandaścātha tṛtīyakam

द्विपाद् द्द्वादशवस्वन्तैः त्रिपात्तु त्रैष्टुभैः स्मृतम्

dvipād ddvādaśavasvantaiḥ tripāttu traiṣṭubhaiḥ smṛtam

उष्णिक् छन्दो ऽष्टवसुकैः पादैर् वेदे प्रकीर्तितः

uṣṇik chando 'ṣṭavasukaiḥ pādair vede prakīrtitaḥ

ककुबुष्णिगष्टसूर्यवस्वर्णां त्रिभिरेव सः

kakubuṣṇigaṣṭasūryavasvarṇāṃ tribhireva saḥ

पुनरुष्णिक् सूर्यवसुवस्वर्णैश् च त्रिपाद्भवेत्

punaruṣṇik sūryavasuvasvarṇaiś ca tripādbhavet

परोष्णिक् परतस्तस्माच्चतुष्पादात् त्रिभिर्भवेत्

paroṣṇik paratastasmāccatuṣpādāt tribhirbhavet

साष्टाक्षरैर् अनुष्टुप् स्यात् चतुष्पाच्च त्रिपात् क्वचित्

sāṣṭākṣarair anuṣṭup syāt catuṣpācca tripāt kvacit

अष्टार्कसूर्यवर्णैः स्यात् मध्ये ऽन्ते च क्वचिद्भवेत्

aṣṭārkasūryavarṇaiḥ syāt madhye 'nte ca kvacidbhavet

वृहतीजगत्यस्त्रयो गायत्र्याः पूर्वको यदि

vṛhatījagatyastrayo gāyatryāḥ pūrvako yadi

तृतीयः पथ्या भवति द्वितीयान्यं कुसारिणी

tṛtīyaḥ pathyā bhavati dvitīyānyaṃ kusāriṇī

स्कन्धौ ग्रीवा क्रौष्टुके स्याद् यक्षे स्यद्वो वृहत्यपि

skandhau grīvā krauṣṭuke syād yakṣe syadvo vṛhatyapi

उपरिष्टाद्वृहत्यन्ते पुरस्ताद्वृहती पुनः

upariṣṭādvṛhatyante purastādvṛhatī punaḥ

क्वचिन्नवकाश् चत्वारो दिग्विदिक्ष्वष्टवर्णिकाः

kvacinnavakāś catvāro digvidikṣvaṣṭavarṇikāḥ

महावृहती जागतैः स्यात् त्रिभिः सतो वृहत्यपि

mahāvṛhatī jāgataiḥ syāt tribhiḥ sato vṛhatyapi

भण्डिलः पङ्क्रिच्छन्दः स्यात्सूर्यार्काष्टाष्टवर्णकैः

bhaṇḍilaḥ paṅkricchandaḥ syātsūryārkāṣṭāṣṭavarṇakaiḥ

पूर्वौ वेदयुजौ सतः पङ्क्तिश् च विपरीतकौ

pūrvau vedayujau sataḥ paṅktiś ca viparītakau

प्रस्तारपङ्क्तिः पुरतः पवादास्तारपङ्क्तिका

prastārapaṅktiḥ purataḥ pavādāstārapaṅktikā

अक्षरपङ्क्तिः पञ्चकाश् चत्वारश्चाल्पशो द्वयं

akṣarapaṅktiḥ pañcakāś catvāraścālpaśo dvayaṃ

पदपङ्क्तिः पञ्च भवेच्चतुष्कं षट्ककत्रयम्

padapaṅktiḥ pañca bhaveccatuṣkaṃ ṣaṭkakatrayam

षट्कपञ्चभिर्गायत्रैः षड्भिश् च जगती भवेत्

ṣaṭkapañcabhirgāyatraiḥ ṣaḍbhiś ca jagatī bhavet

एकेन त्रिष्टुव्ज्योतिष्मती तथैव जगतीरिता

ekena triṣṭuvjyotiṣmatī tathaiva jagatīritā

पुरस्ताज्योतिः प्रथमे मध्ये ज्योतिश् च मध्यतः

purastājyotiḥ prathame madhye jyotiś ca madhyataḥ

उपरिष्टाज्योतिरन्त्यादेकस्मिन् पञ्चके तथा

upariṣṭājyotirantyādekasmin pañcake tathā

भवेच्छन्दः शङ्कुमती षट्के छन्दःककुद्मती

bhavecchandaḥ śaṅkumatī ṣaṭke chandaḥkakudmatī

त्रिपादशिशुमध्या स्यात् सा पिपीलिकमध्यमा

tripādaśiśumadhyā syāt sā pipīlikamadhyamā

विपरीता यवमध्या त्रिवृदेकेन वर्जिता

viparītā yavamadhyā trivṛdekena varjitā

भूमिजैकेनाधिकेन द्विहीना च चिराद्भवेत्

bhūmijaikenādhikena dvihīnā ca cirādbhavet

अवराट्स्याद्द्वाभ्यामधिकं सन्दिग्धो दैवतादितः

avarāṭsyāddvābhyāmadhikaṃ sandigdho daivatāditaḥ

आदिपादान्निश् चयः स्याच्छन्दसं देवता क्रमात्

ādipādānniś cayaḥ syācchandasaṃ devatā kramāt

अग्निः सूर्यः शशी जीवो वरुणश् चन्द्र एव च

agniḥ sūryaḥ śaśī jīvo varuṇaś candra eva ca

विश्वेदेवाश् च षड्जाद्याः स्वराः षड्जो वृषःक्रमात्

viśvedevāś ca ṣaḍjādyāḥ svarāḥ ṣaḍjo vṛṣaḥkramāt

गान्धारो मध्यमश् चैव पञ्चमो धैवतस् तथा

gāndhāro madhyamaś caiva pañcamo dhaivatas tathā

निषादवर्णाः श्वेतश् च सारङ्गश् च पिसङ्गकः

niṣādavarṇāḥ śvetaś ca sāraṅgaś ca pisaṅgakaḥ

कृष्णो नीलो लोहितश् च गौरी गायत्रिमुख्यके

kṛṣṇo nīlo lohitaś ca gaurī gāyatrimukhyake

गौरीचनाभाः कृतयो ज्योतिश्छन्दो हि श्यामलं

gaurīcanābhāḥ kṛtayo jyotiśchando hi śyāmalaṃ

अग्निर्वैश्यः काश्यपश् च गौतमाङ्गिरसौ क्रमात्

agnirvaiśyaḥ kāśyapaś ca gautamāṅgirasau kramāt

भार्गवः कौशिकश् चैव वाशिष्टो गोत्रमीरितं

bhārgavaḥ kauśikaś caiva vāśiṣṭo gotramīritaṃ