Chapter 291

गोविप्रपालनं कर्यं रज्ञा गोशान्तिमावदे

goviprapālanaṃ karyaṃ rajñā gośāntimāvade

गावः पवित्रा माङ्गल्या गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः

gāvaḥ pavitrā māṅgalyā goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ

शकृन्मूत्रं परं तासामलक्ष्मीनाशनं परं

śakṛnmūtraṃ paraṃ tāsāmalakṣmīnāśanaṃ paraṃ

गवां कण्डूयनं वारि शृङ्गस्याघौघमर्दनम्

gavāṃ kaṇḍūyanaṃ vāri śṛṅgasyāghaughamardanam

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पश् च रोचना

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpaś ca rocanā

शडङ्गं परमं पाने दुःस्वप्नाद्यादिवारणं

śaḍaṅgaṃ paramaṃ pāne duḥsvapnādyādivāraṇaṃ

रोचना विषरक्षोघ्नी ग्रासदः स्वर्गगो गवां

rocanā viṣarakṣoghnī grāsadaḥ svargago gavāṃ

यद्गृहे दुःखिता गावः स याति नरकन्नरः

yadgṛhe duḥkhitā gāvaḥ sa yāti narakannaraḥ

परगोग्रासदः स्वर्गी गोहितो ब्रह्मलोकभाक्

paragogrāsadaḥ svargī gohito brahmalokabhāk

गोदानात्कीर्तनाद्रक्षां कृत्वा चोद्धरते कुलम्

godānātkīrtanādrakṣāṃ kṛtvā coddharate kulam

गवां श्वासात् पवित्रा भूः स्पर्शनात्किल्विषक्षयः

gavāṃ śvāsāt pavitrā bhūḥ sparśanātkilviṣakṣayaḥ

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam

एकरात्रोपवासश् च श्वपाकमपि शोधयेत्

ekarātropavāsaś ca śvapākamapi śodhayet

सर्वाशुभविनाशाय पुराचीरतमीश्वरैः

sarvāśubhavināśāya purācīratamīśvaraiḥ

प्रत्येकञ्च त्र्यहाभ्यम्तं महासान्तपनं स्मृतं

pratyekañca tryahābhyamtaṃ mahāsāntapanaṃ smṛtaṃ

सर्वकामप्रदञ्चैतत् सर्वाशुभविमर्दनम्

sarvakāmapradañcaitat sarvāśubhavimardanam

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिं

kṛcchrātikṛcchraṃ payasā divasānekaviṃśatiṃ

निर्मलाः सर्वकामाप्त्या स्युर्गगाः स्पुर् नतोत्तमाः

nirmalāḥ sarvakāmāptyā syurgagāḥ spur natottamāḥ

त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत्

tryahamuṣṇaṃ pivenmūtraṃ tryahamuṣṇaṃ ghṛtaṃ pivet

त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वा वायुभक्षः परं त्र्यहम्

tryahamuṣṇaṃ payaḥ pītvā vāyubhakṣaḥ paraṃ tryaham

तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं

taptakṛcchravrataṃ sarvapāpaghnaṃ brahmalokadaṃ

शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं

śītaistu śītakṛcchraṃ syādbrahmoktaṃ brahmalokadaṃ

गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्याच्च गोरसैः

gomūtreṇācaretsnānaṃ vṛttiṃ kuryācca gorasaiḥ

गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती

gobhirvrajecca bhuktāsu bhuñjītātha ca govratī

मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत्

māsenaikena niṣpāpo golokī svargago bhavet

विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत्

vidyāñca gomatīṃ japtvā golokaṃ paramaṃ vrajet

गितैर् नृत्यैर् अप्सरोभिर्विमाने तत्र मोदते

gitair nṛtyair apsarobhirvimāne tatra modate

गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः

gāvaḥ surabhayo nityaṃ gāvo guggulagandhikāḥ

गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं

gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ gāvaḥ svastyayanaṃ paraṃ

अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम्

annameva paraṃ gāvo devānāṃ haviruttamam

पावनं सर्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च

pāvanaṃ sarvabhūtānāṃ kṣaranti ca vadanti ca

हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्यमरान्दिवि

haviṣā mantrapūtena tarpayantyamarāndivi

ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः

ṛṣīṇāmagnihotreṣu gāvo homeṣu yojitāḥ

सर्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं

sarveṣāmeva bhūtānāṃ gāvaḥ śaraṇamuttamaṃ

गावः पवित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं

gāvaḥ pavitraṃ paramaṃ gāvo māṅgalyamuttamaṃ

गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः

gāvaḥ svargasya sopānaṃ gāvo dhanyāḥ sanātanāḥ

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च

namo gobhyaḥ śrīmatībhyaḥ saurabheyībhya eva ca

नमो ब्रह्मसुताभ्यश् च पवित्राभ्यो नमो नमः

namo brahmasutābhyaś ca pavitrābhyo namo namaḥ

ब्राह्मणाश् चैव गावश् च कुलमेकं द्विधा कृतम्

brāhmaṇāś caiva gāvaś ca kulamekaṃ dvidhā kṛtam

एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति

ekatra mantrāstiṣṭhanti havirekatra tiṣṭhati

देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत्

devabrāhmaṇagosādhusādhvībhiḥ sakalaṃ jagat

धार्यते वै सदा तस्मात् सर्वे पूज्यतमा मताः

dhāryate vai sadā tasmāt sarve pūjyatamā matāḥ

पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गङ्गाद्या गाव एव हि

pivanti yatra tattīrthaṃ gaṅgādyā gāva eva hi

गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा शृणु

gavāṃ māhātmyamuktaṃ hi cikitsāñca tathā śṛṇu

शृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं

śṛṅgāmayeṣu dhenūnāṃ tailaṃ dadyāt sasaindhavaṃ

शृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं

śṛṅgaverabalāmāṃsakalkasiddhaṃ samākṣikaṃ

कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः

karṇaśūleṣu sarveṣu mañjiṣṭhāhiṅgusaindhavaiḥ

सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनाथ वा पुनः

siddhaṃ tailaṃ pradātavyaṃ rasonenātha vā punaḥ

बिल्वमूलमपामार्गन्धातकी चसपाटला

bilvamūlamapāmārgandhātakī casapāṭalā

कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं

kuṭajandantamūleṣu lepāttacchūlanāśanaṃ

दन्तशूलहरैर् द्रव्यैर् घृतं राम विपाचितं

dantaśūlaharair dravyair ghṛtaṃ rāma vipācitaṃ

मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं

mukharogaharaṃ jñeyaṃ jihvārogeṣu saindhavaṃ

शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे

śṛṅgaveraṃ haridre dve triphalā ca galagrahe

हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा

hṛcchūle vastiśūle ca vātaroge kṣaye tathā

त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते

triphalā ghṛtamiśrā ca gavāṃ pāne praśasyate

अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत्

atīsāre haridre dve pāṭhāñcaiva pradāpayet

सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथाशाखागदेषु च

sarveṣu koṣṭharogeṣu tathāśākhāgadeṣu ca

शृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत्

śṛṅgaverañca bhārgīñca kāse śvāse pradāpayet

दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लबणान्विता

dātavyā bhagnasandhāne priyaṅgurlabaṇānvitā

तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं

tailaṃ vātaharaṃ pitte madhuyaṣṭīvipācitaṃ

कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजो ऽस्रजे

kaphe vyoṣañca samadhu sapuṣṭakarajo 'sraje

तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिशृतन्ददेत्

tailājyaṃ haritālañca bhagnakṣatiśṛtandadet

मासास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा

māsāstilāḥ sagodhūmāḥ paśukṣīraṃ ghṛtaṃ tathā

एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदात्वियं

eṣāṃ piṇḍī salavaṇā vatsānāṃ puṣṭidātviyaṃ

बलप्रदा विषाणां स्यद्ग्रहनाशाय धूपकः

balapradā viṣāṇāṃ syadgrahanāśāya dhūpakaḥ

देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुर्हिङ्गुसर्षपाः

devadāru vacā māṃsī guggulurhiṅgusarṣapāḥ

ग्रहादिगदनाशाय एष धूपो गवां हितः

grahādigadanāśāya eṣa dhūpo gavāṃ hitaḥ

घण्ठा चैव गवां कार्या धूपेनानेन भूपिता

ghaṇṭhā caiva gavāṃ kāryā dhūpenānena bhūpitā

अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत्

aśvagandhātilaiḥ śuklaṃ tena gauḥ kṣīriṇī bhavet

रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्यते गृहे

rasāyanañca pinyākaṃ matto yo dhāryate gṛhe

भवां पुरीषे पञ्चभ्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत्

bhavāṃ purīṣe pañcabhyāṃ nityaṃ śāntyai śriyaṃ yajet

वासुदेवञ्च गन्धाद्यैर् अपरा शान्तिरुच्यते

vāsudevañca gandhādyair aparā śāntirucyate

अश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं

aśvayukśuklapakṣasya pañcadaśyāṃ yajeddhariṃ

हरिरुद्रमजं सूर्यं श्रियमग्निं घृतेन च

harirudramajaṃ sūryaṃ śriyamagniṃ ghṛtena ca

दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्यं वाह्निप्रदक्षिणं

dadhi samprāśya gāḥ pūjya kāryaṃ vāhnipradakṣiṇaṃ

वृषाणां योजेयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर् वहिः

vṛṣāṇāṃ yojeyed yuddhaṃ gītavādyaravair vahiḥ

गवान्तु लवणन्देयं ब्राह्मणानाञ्च दक्षिणा

gavāntu lavaṇandeyaṃ brāhmaṇānāñca dakṣiṇā

नैमित्तिके माकरादौ यजेद्विष्णुं सह श्रिया

naimittike mākarādau yajedviṣṇuṃ saha śriyā

स्थण्डिलेब्जे मध्यगते दिक्षु केशरगान् सुरान्

sthaṇḍilebje madhyagate dikṣu keśaragān surān

सुभद्राजो रविः पूज्यो बहुरूपो बलिर्वहिः

subhadrājo raviḥ pūjyo bahurūpo balirvahiḥ

खं विश्वरूपा सिद्धिश् च ऋद्धिः शान्तिश् च रोहिणी

khaṃ viśvarūpā siddhiś ca ṛddhiḥ śāntiś ca rohiṇī

दिग्धेनवो हि पूर्वाद्याः कृशरैश् चन्द्र ईश्वरः

digdhenavo hi pūrvādyāḥ kṛśaraiś candra īśvaraḥ

दिक्पालाः पद्मपत्रेषु कुम्भेष्वग्नौ च होमयेत्

dikpālāḥ padmapatreṣu kumbheṣvagnau ca homayet

क्षीरवृक्षस्य समिधः सर्षपाक्षततण्डुलान्

kṣīravṛkṣasya samidhaḥ sarṣapākṣatataṇḍulān

शतं शतं सुवर्णञ्च कांस्यादिकं द्विजे ददेत्

śataṃ śataṃ suvarṇañca kāṃsyādikaṃ dvije dadet

गावः पूज्या विमोक्तव्याः शान्त्यै क्षीरादिसंयुताः

gāvaḥ pūjyā vimoktavyāḥ śāntyai kṣīrādisaṃyutāḥ

शालिहोत्रः सुश्रुताय हयायुर्वेदमुक्तवान्

śālihotraḥ suśrutāya hayāyurvedamuktavān

पालकाप्यो ऽङ्गराजाय गजायुर्वेदमब्रवीत्

pālakāpyo 'ṅgarājāya gajāyurvedamabravīt