Chapter 255

विभागञ्चेत् पिता कुर्यादिच्छया विभजेत् सुतान्

vibhāgañcet pitā kuryādicchayā vibhajet sutān

ज्येष्ठं वा श्रेष्ठभागेन सर्वे वा स्युः समांशिनः

jyeṣṭhaṃ vā śreṣṭhabhāgena sarve vā syuḥ samāṃśinaḥ

यदि दद्यात् समानंशान् कार्याः पत्न्यः समांशिकाः

yadi dadyāt samānaṃśān kāryāḥ patnyaḥ samāṃśikāḥ

न दत्तं स्त्रीधनं यासां भर्त्रा वा श्वशुरेन वा

na dattaṃ strīdhanaṃ yāsāṃ bhartrā vā śvaśurena vā

शक्तस्थानीहमानस्य किञ्चिद्दत्वा पृथक् क्रिया

śaktasthānīhamānasya kiñciddatvā pṛthak kriyā

न्यूनाधिकविभक्तानां धर्म्यश् च पितृना कृतः

nyūnādhikavibhaktānāṃ dharmyaś ca pitṛnā kṛtaḥ

विभजेयुः सुताः पित्रोरूर्ध्वमृक्थमृणं समम्

vibhajeyuḥ sutāḥ pitrorūrdhvamṛkthamṛṇaṃ samam

मातुर्दुहितरः शेषमृणात्ताभ्य ऋते ऽन्नयः

māturduhitaraḥ śeṣamṛṇāttābhya ṛte 'nnayaḥ

पितृद्रव्याविनाशेन यदन्यत् स्वयमर्जयेत्

pitṛdravyāvināśena yadanyat svayamarjayet

मैत्रमौद्वाहिकञ्चैव दायादानान्न तद्भवेत्

maitramaudvāhikañcaiva dāyādānānna tadbhavet

सामान्यार्थसमुत्थाने विभागस्तु समः स्मृतः

sāmānyārthasamutthāne vibhāgastu samaḥ smṛtaḥ

अनेकपितृकाणान्तु पितृतो भागकल्पना

anekapitṛkāṇāntu pitṛto bhāgakalpanā

भूर्यापिता महोपात्ता निबन्धो द्रव्यमेव वा

bhūryāpitā mahopāttā nibandho dravyameva vā

तत्र स्यात् सदृशं स्वाम्यं पितुः पुत्रस्य चोभयोः

tatra syāt sadṛśaṃ svāmyaṃ pituḥ putrasya cobhayoḥ

विभक्तेषु सुतो जातः सवर्णायां विभागभाक्

vibhakteṣu suto jātaḥ savarṇāyāṃ vibhāgabhāk

दृश्याद्वा तद्विभागः स्यादायव्ययविशोधितात्

dṛśyādvā tadvibhāgaḥ syādāyavyayaviśodhitāt

क्रमादभ्यागतं द्रव्यं हृतमभ्युद्धरेच्च यः

kramādabhyāgataṃ dravyaṃ hṛtamabhyuddharecca yaḥ

दायादेभ्यो न तद्दद्याद्विद्यया लब्धमेव च

dāyādebhyo na taddadyādvidyayā labdhameva ca

पितृभ्यां यस्य यद्दत्तं तत्तस्यैव धनं भवेत्

pitṛbhyāṃ yasya yaddattaṃ tattasyaiva dhanaṃ bhavet

पितुरूर्ध्वं विभजतां माताप्यंशं समं हरेत्

piturūrdhvaṃ vibhajatāṃ mātāpyaṃśaṃ samaṃ haret

असंस्कृतास्तु संस्कार्या भ्रातृभिः पूर्वसंस्कृतैः

asaṃskṛtāstu saṃskāryā bhrātṛbhiḥ pūrvasaṃskṛtaiḥ

भागिन्यश् च निजादंशाद्दत्वांशन्तु तुरीयकं

bhāginyaś ca nijādaṃśāddatvāṃśantu turīyakaṃ

चतुःस्त्रिद्व्येकभागाः स्युर्वर्णशो ब्राह्मणात्मजाः

catuḥstridvyekabhāgāḥ syurvarṇaśo brāhmaṇātmajāḥ

क्षत्रजास्त्रिद्व्येकभागा विड्जास्तु द्व्येकभागिनः

kṣatrajāstridvyekabhāgā viḍjāstu dvyekabhāginaḥ

अन्योन्यापहृतं द्रव्यं विभक्ते यत्तु दृश्यते

anyonyāpahṛtaṃ dravyaṃ vibhakte yattu dṛśyate

तत् पुनस्ते समैर् अंशैर् विभजेरन्निति स्थितिः

tat punaste samair aṃśair vibhajeranniti sthitiḥ

अपुत्रेण परक्षेत्रे नियोगोत्पादितः सुतः

aputreṇa parakṣetre niyogotpāditaḥ sutaḥ

उभयोरप्यसावृक्थी पिण्डदाता च धर्मतः

ubhayorapyasāvṛkthī piṇḍadātā ca dharmataḥ

औरसो धर्मपत्नीजस्तत्समः पुत्रिकासुतः

auraso dharmapatnījastatsamaḥ putrikāsutaḥ

क्षेत्रजः क्षेत्रजातस्तु सगोत्रेणेतरेण वा

kṣetrajaḥ kṣetrajātastu sagotreṇetareṇa vā

गृहे प्रच्छन्न उत्पन्नो गूढजस्तु सुतः स्मृतः

gṛhe pracchanna utpanno gūḍhajastu sutaḥ smṛtaḥ

कानीनः कन्यकाजातो मातामहसुतो मतः

kānīnaḥ kanyakājāto mātāmahasuto mataḥ

क्षतायामक्षतायां वा जातः पौनर्भवः सुतः

kṣatāyāmakṣatāyāṃ vā jātaḥ paunarbhavaḥ sutaḥ

दद्यान्माता पिता वा यं स पुत्री दत्तको भवेत्

dadyānmātā pitā vā yaṃ sa putrī dattako bhavet

क्रीतश् च ताभ्यां विक्रीतः कृत्रिमः स्यात् स्व्यं कृतः

krītaś ca tābhyāṃ vikrītaḥ kṛtrimaḥ syāt svyaṃ kṛtaḥ

दत्तात्मा तु स्वयं दत्तो गर्भे वित्तः सहोढजः

dattātmā tu svayaṃ datto garbhe vittaḥ sahoḍhajaḥ

उत्सृष्टो गृह्यते यस्तु सोपविद्धो भवेत् सुतः

utsṛṣṭo gṛhyate yastu sopaviddho bhavet sutaḥ

पिण्डदो ऽंशहरश् चैषां पूर्वाभावे परः परः

piṇḍado 'ṃśaharaś caiṣāṃ pūrvābhāve paraḥ paraḥ

सजातीयेष्वयं प्रोक्तस्तनयेषु मया विधिः

sajātīyeṣvayaṃ proktastanayeṣu mayā vidhiḥ

जातो ऽपि दास्यां शूद्रस्य कामतो ऽंशहरो भवेत्

jāto 'pi dāsyāṃ śūdrasya kāmato 'ṃśaharo bhavet

मृते पितरि कुर्युस्तं भ्रातरस्त्वर्धभागिकं

mṛte pitari kuryustaṃ bhrātarastvardhabhāgikaṃ

अभ्रातृको हरेत् सर्वं दुहितॄणां सुतादृते

abhrātṛko haret sarvaṃ duhitṝṇāṃ sutādṛte

पत्नी दुहितरश् चैव पितरो भ्रातरस् तथा

patnī duhitaraś caiva pitaro bhrātaras tathā

तत्सुतो गोत्रजो बन्धुः शिष्यः सब्रह्मचारिणः

tatsuto gotrajo bandhuḥ śiṣyaḥ sabrahmacāriṇaḥ

एषामभावे पूवस्य धनभागुत्तरोत्तरः

eṣāmabhāve pūvasya dhanabhāguttarottaraḥ

स्वर्यात्स्य ह्य् अपुत्रस्य सर्ववर्णेष्वयं विधिः

svaryātsya hy aputrasya sarvavarṇeṣvayaṃ vidhiḥ

वानप्रस्थयतिब्रह्मचारिणामृक्थभागिनः

vānaprasthayatibrahmacāriṇāmṛkthabhāginaḥ

क्रमेणाचार्यसच्छिष्यधर्मभ्रात्रेकतीर्थिनः

krameṇācāryasacchiṣyadharmabhrātrekatīrthinaḥ

संसृष्टिनस्तु संसृष्टी सोदरस्य तु सोदरः

saṃsṛṣṭinastu saṃsṛṣṭī sodarasya tu sodaraḥ

दद्याच्चापहेरेच्चांशं जातस्य च मृतस्य च

dadyāccāpahereccāṃśaṃ jātasya ca mṛtasya ca

अन्योदर्यस्तु संसृष्टी नान्योदर्यधनं हरेत्

anyodaryastu saṃsṛṣṭī nānyodaryadhanaṃ haret

असंसृष्त्यपि चादद्यात्सोदर्यो नान्यमानृजः

asaṃsṛṣtyapi cādadyātsodaryo nānyamānṛjaḥ

पतितस्तत्सुतः क्लीवः पङ्गुरुन्मत्तको जडः

patitastatsutaḥ klīvaḥ paṅgurunmattako jaḍaḥ

अन्धो ऽचिकित्स्यरोगाद्या भर्तव्यास्तु निरंशकाः

andho 'cikitsyarogādyā bhartavyāstu niraṃśakāḥ

औरसाः क्षेत्रजास्त्वेषां निर्दोषा भागहारिणः

aurasāḥ kṣetrajāstveṣāṃ nirdoṣā bhāgahāriṇaḥ

सुताश् चैषां प्रभर्तव्या यावद्वै भर्तृसात्कृताः

sutāś caiṣāṃ prabhartavyā yāvadvai bhartṛsātkṛtāḥ

अपुत्रा योषितश् चैषां भर्तव्याः साधुवृत्तयः

aputrā yoṣitaś caiṣāṃ bhartavyāḥ sādhuvṛttayaḥ

निर्वास्या व्यभिचारिण्यः प्रतिकूलास्तथैव च

nirvāsyā vyabhicāriṇyaḥ pratikūlāstathaiva ca

पितृमातृपतिभ्रातृदत्तमध्यग्न्युपागतं

pitṛmātṛpatibhrātṛdattamadhyagnyupāgataṃ

आधिवेदनिकुञ्चैव स्त्रीधनं परिकीर्तितं

ādhivedanikuñcaiva strīdhanaṃ parikīrtitaṃ

बन्धुदत्तं तथा शुल्कमन्वाधेयकमेव च

bandhudattaṃ tathā śulkamanvādheyakameva ca

अप्रजायामतीतायां बान्धवास्तदवाप्नुयुः

aprajāyāmatītāyāṃ bāndhavāstadavāpnuyuḥ

अप्रजास्त्रीधनं भ्रत्तुर्ब्राह्म्यादिषु चतुर्ष्वपि

aprajāstrīdhanaṃ bhratturbrāhmyādiṣu caturṣvapi

दुहितृणां प्रसूता चेच्छ्रेषे तु पितृगामि तत्

duhitṛṇāṃ prasūtā cecchreṣe tu pitṛgāmi tat

दत्वा कन्यां हरन् दण्ड्यो व्ययं दद्याच्च सोदयम्

datvā kanyāṃ haran daṇḍyo vyayaṃ dadyācca sodayam

मृतायां दत्तमादद्यात् परिशोध्योभयव्ययम्

mṛtāyāṃ dattamādadyāt pariśodhyobhayavyayam

दुर्भिक्षे धर्मकार्ये च व्याधौ संप्रतिरोधके

durbhikṣe dharmakārye ca vyādhau saṃpratirodhake

गृहीतं स्त्रीधनं भर्ता न स्त्रिये दातुमर्हति

gṛhītaṃ strīdhanaṃ bhartā na striye dātumarhati

अधिवित्तस्त्रियै दद्यादधिवेदनिकं समम्

adhivittastriyai dadyādadhivedanikaṃ samam

न दत्तं स्रीधनं यस्यै दत्ते त्वर्धं प्रकीर्तितम्

na dattaṃ srīdhanaṃ yasyai datte tvardhaṃ prakīrtitam

विभागनिह्नवे ज्ञातिबन्धुसाक्ष्यभिलेखितैः

vibhāganihnave jñātibandhusākṣyabhilekhitaiḥ

विभागभावना ज्ञेया गृहक्षेत्रैश् च यौतिकैः

vibhāgabhāvanā jñeyā gṛhakṣetraiś ca yautikaiḥ