अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः
atha dvātriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
यात्रामण्डलचिन्तादिः
yātrāmaṇḍalacintādiḥ
पुष्कर उवाच
puṣkara uvāca
सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात्
sarvayātrāṃ pravakṣyāmi rājadharmasamāśrayāt
अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे
astaṅgate nīcagate vikale ripurāśige
प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत्
pratilome ca vidhvaste śukre yātrāṃ visarjayet
प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे
pratilome budhe yātrāṃ dikpatau ca tathā ca grahe
वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा
vaidhṛtau ca vyatīpāte nāge ca śakunau tathā
चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्
catuṣpāde ca kintughne tathā yātrāṃ vivarjayet
विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि
vipattāre naidhane ca pratyarau cātha janmani
गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि
gaṇḍe vivarjayedyātrāṃ riktāyāñca tithāvapi
उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं
udīcī ca tathā prācī tayoraikyaṃ prakīrtitaṃ
पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च
paścimā dakṣiṇā yā dik tayoraikyaṃ tathaiva ca
वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत्
vāyvagnidiksamudbhūtaṃ parighanna tu laṅghayet
आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः
ādityacandraśaurāstu divasāś ca na śobhanāḥ
कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः
kṛttikādyāni pūrveṇa maghādyāni ca yāmyataḥ
मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्
maitrādyānyapare cātha vāsavādyāni vāpyudak
सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते
sarvadvārāṇi śastāni chāyāmānaṃ vadāmi te
आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः
āditye viṃśatirjñeyāś candre ṣoḍaśa kīrtitāḥ
भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे
bhaume pañcadaśaivoktāś caturdaśa tathā budhe
त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः
trayodaśa tathā jīye śukre dvādaśa kīrtitāḥ
एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः
ekādaśa tathā saure sarvakarmasu kīrtitāḥ
जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः
janmalagne śakracāpe sammukhe na vrajennaraḥ
शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन्
śakunādau śubhe yāyājjayāya harimāsmaran
वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं
vakṣye maṇḍalacintānte kartavyaṃ rājarakṣaṇaṃ
स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च
svāmyamātyaṃ tathā durgaṃ koṣo daṇḍastathaiva ca
मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते
mitrañjanapadaś caiva rājyaṃ saptāṅgamucyate
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत्
saptāṅgasya tu rājyasya vighnakartṝn vināśayet
मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता
maṇḍaleṣu ca sarveṣu vṛddhiḥ kāryā mahīkṣitā
आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत्
ātmamaṇḍalamevātra prathamaṃ maṇḍalaṃ bhavet
सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु
sāmantāstasya vijñeyā ripavo maṇḍalasya tu
उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं
upetastu suhṛj jñeyaḥ śatrumitramataḥ paraṃ
मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः
mitramitraṃ tato jñeyaṃ mitramitraripustataḥ
एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे
etatpurastāt kathitaṃ paścādapi nibodha me
पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते
pārṣṇigrāhastataḥ paścāttatastvākranda ucyate
आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते
āsārastu tato 'nyaḥ syādākrandāsāra ucyate
जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज
jigīṣoḥ śatruyuktasya vimuktasya tathā dvija
नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव
nātrāpi niś cayaḥ śakyo vaktuṃ manujapuṅgava
निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः
nigrahānugrahe śakto madhyasthaḥ parikīrtitaḥ
निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत्
nigrahānugrahe śaktaḥ sarveṣāmapi yo bhavet
उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः
udāsīnaḥ sa kathito balavān pṛthivīpatiḥ
न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके
na kasyacidripurmitraṅkāraṇācchatrumitrake
मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं
maṇḍalaṃ tava samproktametad dvādaśarājakaṃ
त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः
trividhā ripavo jñeyāḥ kulyānantarakṛtrimāḥ
पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः
pūrvapūrvo gurusteṣāṃ duścikitsyatamo mataḥ
अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः
anantaro 'pi yaḥ śatruḥ so 'pi me kṛtrimo mataḥ
पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा
pārṣṇigrāho bhavecchatrormitrāṇi ripavas tathā
पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं
pārṣṇigrāhamupāyaiś ca śamayecca tathā svakaṃ
मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः
mitreṇa śatrorucchedaṃ praśaṃsanti purātanāḥ
मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं
mitrañca śatrutāmeti sāmantatvādanantaraṃ
शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि
śatruṃ jigoṣurucchindyāt svayaṃ śaknoti cedyadi
प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं
pratāpavṛddhau tenāpi nāmitrājjāyate bhayaṃ
यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्
yathāsya nodvijelloko viśvāsaś ca yathā bhavet
जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्
jigīṣurdharmavijayī tathā lokaṃ vaśannayet
इत्य् आग्नेये महाओपुराणे यात्रामण्डलचिन्तादिर्नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāopurāṇe yātrāmaṇḍalacintādirnāma dvātriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||