Chapter 13

भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम्

bhārataṃ sampravakṣyāmi kṛṣṇamāhātmyalakṣaṇam

भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

bhūbhāramaharadviṣṇur nimittīkṛtya pāṇḍavān

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः

viṣṇunābhyabjajo brahmā brahmaputro 'triratritaḥ

सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

somaḥ somādbudhastasmādaila āsīt purūravāḥ

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः

tasmādāyustato rājā nahuṣo 'to yayātikaḥ

ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

tataḥ purustasya vaṃśe bharato 'tha nṛpaḥ kuruḥ

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ

tadvaṃśe śāntanustasmādbhīṣmo gaṅgāsuto 'nujau

चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

citrāṅgado vicitraś ca satyavayāñca śāntanoḥ

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः

svargaṃ gate śāntanau ca bhīṣmo bhāryāvivarjitaḥ

अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

apālayat bhrātṛrājyaṃ bālaścitrāṅgado hataḥ

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका

citrāṅgadena dve kanye kāśirājasya cāmbikā

अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

ambālikā ca bhīṣmeṇa ānīte vijitāriṇā

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः

bhārye vicitravīryasya yakṣmaṇā sa divaṅgataḥ

सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

satyavatyā hy anumatādambikāyāṃ nṛpobhavat

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः

dhṛtarāṣṭro 'mbālikāyāṃ pāṇḍuś ca vyāsataḥ sutaḥ

गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrācca duryodhanamukhaṃ śatam

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः

śataśṛṅgāśramapade bhāryāyogād yato mṛtiḥ

ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

ṛṣiśāpāttato dharmāt kuntyāṃ pāṇḍoryudhiṣṭhiraḥ

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः

vātādbhīmo 'rjunaḥ śakrānmādryāmaśvikumārataḥ

नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

nakulaḥ sahadevaś ca pāṇḍurmādrīyuto mṛtaḥ

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः

karṇaḥ kuntyāṃ hi kanyāyāṃ jāto duryodhāśritaḥ

कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

kurupāṇḍavayorvairandaivayogādbabhūva ha

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः

duryodhano jatugṛhe pāṇḍavānadahat kudhīḥ

दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

dagdhāgārādviniṣkrāntā mātṛpṛṣṭāstu pāṇḍavāḥ

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने

tatastu ekacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane

मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

muniveṣāḥ sthitāḥ sarve nihatya vakarākṣasam

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे

yayauḥ pāñcālaviṣayaṃ draupadyāste svayamvare

सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

samprāptā bāhuvedhena draupadī pañcapāṇḍavaiḥ

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः

ardharājyaṃ tataḥ prāptā jñātā duryodhanādibhiḥ

गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

gāṇḍīvañca dhanurdivyaṃ pāvakādrathamuttamam

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान्

sārathiñcārjunaḥ saṅkhye kṛṣṇamakṣayyaśāyakān

ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

brahmāstrādīṃs tathā droṇātsarve śastraviśāradāḥ

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत्

kṛṣṇena so 'rjuno vahniṃ khāṇḍave samatarpayat

इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

indravṛṣṭiṃ vārayaṃś ca śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः

jitā diśaḥ pāṇḍavaiś ca rājyañcakre yudhiṣṭhiraḥ

बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

bahusvarṇaṃ rājasūyaṃ na sehe taṃ suyodhanaḥ

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना

bhrātrā duḥśāsanenoktaḥ karṇena prāptabhūtinā

द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

dyūtakārye śakuninā dyūtena sa yudhiṣṭhiram

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत्

ajayattasya rājyañca sabhāstho māyayāhasat

जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

jito yudhiṣṭhiro bhrātṛyuktaścāraṇyakaṃ yayau

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत्

vane dvādaśavarṣāṇi pratijñātāni so 'nayat

अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

aṣṭāśītisahasrāṇi bhojayan pūrvavat dvijān

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम्

sadhaumyo draupadīṣaṣṭhastataḥ prāyādvirāṭakam

कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

kaṅko dvijo hy avijñāto rājā bhīmotha sūpakṛt

बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा

bṛhannalārjuno bhāryā sairindhrī yamajau tathā

अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

anyanāmnā bhīmasenaḥ kīcakañcābadhīnniśi

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून्

draupadīṃ hartukāmaṃ taṃ arjunaścājayat kurūn

कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

kurvato gograhādīṃś ca tair jñātāḥ pāṇḍavā atha

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत्

subhadrā kṛṣṇabhaginī arjunātsamajījanat

अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

abhimanyundadau tasmai virāṭaścottarāṃ sutām

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः

saptākṣauhiṇīśa āsīddharmarājo raṇāya saḥ

कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

kṛṣṇo dūtobravīd gatvā duryodhanamamarṣaṇam

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा

ekādaśākṣauhiṇīśaṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ tadā

युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

yudhiṣṭhirāyārdharājyaṃ dehi grāmāṃś ca pañca vā

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः

yudhyasva vā vacaḥ śrutvā kṛṣṇamāha suyodhanaḥ

भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

bhūsūcyagraṃ na dāsyāmi yotsye saṅgrahaṇodyataḥ

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः

viśvarūpandarśayitvā adhṛṣyaṃ vidurārcitaḥ

प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

prāgādyudhiṣṭhiraṃ prāha yodhayainaṃ suyodhanam