Chapter 10

रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी

rāmoktaścāṅgado gatvā rāvaṇaṃ prāha jānakī

दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि

dīyatāṃ rāghavāyāśu anyathā tvaṃ mariṣyasi

रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः

rāvaṇo hantumudyuktaḥ saṅgrāmoddhatarākṣasaḥ

रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते

rāmāyāha daśagrīvo yuddhamekaṃ tu manyate

रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ

rāmo yuddhāya tac chrutvā laṅkāṃ sakapirāyayau

वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः

vānaro hanūmān maindo dvivido jāmbavānnalaḥ

नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः

nīlastāroṅgado dhūmraḥ suṣeṇaḥ keśarī gayaḥ

पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली

panaso vinato rambhaḥ śarabhaḥ krathano balī

गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः

gavākṣo dadhivaktraś ca gavayo gandhamādanaḥ

एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः

ete cānye ca sugrīva etair yukto hy asaṅkhyakaiḥ

रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ

rakṣasāṃ vānarāṇāñca yuddhaṃ saṅkulamābabhau

राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः

rākṣasā vānarān jaghnuḥ śaraśaktigadādibhiḥ

वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः

vānarā rākṣasāñ jaghnur nakhadantaśilādibhiḥ

हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं

hastyaśvarathapādātaṃ rākṣasānāṃ balaṃ hataṃ

हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम्

hanūmān giriśṛṅgeṇa dhūmrākṣamabadhīdripum

अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्

akampanaṃ prahastañca yudhyantaṃ nīla ābadhīt

इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ

indrajicccharabandhācca vimuktau rāmalakṣmaṇau

तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्

tārkṣasandarśanādvāṇair jaghnatū rākṣasaṃ balam

रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे

rāmaḥ śarair jarjaritaṃ rāvaṇañcākarodraṇe

रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः

rāvanaḥ kumbhakarṇañca bodhayāmāsa duḥkhitaḥ

कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम्

kumbhakarṇaḥ prabuddho 'tha pītvā ghaṭasahasrakam

मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्

madyasya mahiṣādīnāṃ bhakṣayitvāha rāvaṇam

सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः

sītāyā haraṇaṃ pāpaṃ kṛtantvaṃ hi gururyataḥ

अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्

ato gacchāmi yuddhāya rāmaṃ hanmi savānaram

इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह

ityuktvā vānarān sarvān kumbhakarṇo mamarda ha

गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः

gṛhītastena sugrīvaḥ karṇanāsaṃ cakarta saḥ

कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान्

karṇanāsāvihīno 'sau bhakṣayāmāsa vānarān

रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः

rāmo 'tha kumbhakarṇasya bāhū ciccheda śāyakaiḥ

ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत्

tataḥ pādau tataśchitvā śiro bhūmau vyapātayat

अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः

atha kumbho nikumbhaś ca makarākṣaś ca rākṣasaḥ

महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः

mahodaro mahāpārśvo matta unmattarākṣasaḥ

प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे

praghaso bhāsakarṇaś ca virūpākṣaś ca saṃyuge

देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः

devāntako narāntaś ca triśirāścātikāyakaḥ

रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः

rāmeṇa lakṣmaṇenaite vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ

युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः

yudhyamānāstayā hy anye rākṣasā bhuvi pātitāḥ

इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह

indrajinmāyayā yudhyan rāmādīn sambabandha ha

वरदत्तैर् नागबाणैः ओषध्या तौ विशल्यकौ

varadattair nāgabāṇaiḥ oṣadhyā tau viśalyakau

विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते

viśalyayābraṇau kṛtvā mārutyānītaparvate

हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः

hanūmān dhārayāmāsa tatrāgaṃ yatra saṃsthitaḥ

निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः

nikumbhilāyāṃ homādi kurvantaṃ taṃ hi lakṣmaṇaḥ

शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत्

śarair indrajitaṃ vīraṃ yuddhe taṃ tu vyaśātayat

रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः

rāvaṇaḥ śokasantaptaḥ sītāṃ hantuṃ samudyataḥ

अविन्ध्यवारितो राजा रथस्थः सबलो ययौ

avindhyavārito rājā rathasthaḥ sabalo yayau

इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्

indrokto mātalī rāmaṃ rathasthaṃ pracakāra tam

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव

rāmarāvaṇayoryuddhaṃ rāmarāvaṇayoriva

रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्

rāvaṇo vānarān hanti mārutyādyāś ca rāvaṇam

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा

rāmaḥ śastraistamastraiś ca vavardha jalado yathā

तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्

tasya dhvajaṃ sa ciccheda rathamaśvāṃś ca sārathim

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि

dhanurbāhūñchirāṃsyeva uttiṣṭhanti śirāṃsi hi

पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः

paitāmahena hṛdayaṃ bhitvā rāmeṇa rāvaṇaḥ

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः

bhūtale pātitaḥ sarvai rākṣasai ruruduḥ striyaḥ

आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः

āśvāsya tañca saṃskṛtya rāmājñapto vibhīṣaṇaḥ

हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान्

hanūmatānayadrāmaḥ sītāṃ śuddhāṃ gṛhītavān

रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

rāmo vahnau praviṣṭāntāṃ śuddhāmindrādibhiḥ stutaḥ

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः

brahmaṇā daśarathena tvaṃ viṣṇū rākṣasamardanaḥ

इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

indrorcito 'mṛtavṛṣṭyā jīvayāmāsa vānarān

रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते

rāmeṇa pūjitā jagmur yuddhaṃ dṛṣṭvā divañca te

रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

rāmo vibhīṣaṇāyādāl laṅkāmabhyarcya vānarān

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः

sasītaḥ puṣpake sthitvā gatamārgeṇa vai gataḥ

दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

darśayan vanadurgāṇi sītāyai hṛṣṭamānasaḥ

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः

bharadvājaṃ namaskṛtya nandigrāmaṃ samāgataḥ

भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः

bharatena nataścāgād ayodhyāntatra saṃsthitaḥ

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम्

vasiṣṭhādīnnamaskṛtya kauśalyāñcaiva kekayīm

सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्

sumitrāṃ prāptarājyo 'tha dvijādīn so 'bhyapūjayat

वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत्

vāsudevaṃ svamātmānam aśvamedhair athāyajat

सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः

sarvadānāni sa dadau pālayāmāsa saḥ prajāḥ

पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः

putravaddharmakāmādīn duṣṭanigrahaṇe rataḥ

सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी

sarvadharmaparo lokaḥ sarvaśasyā ca medinī

नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

nākālamaraṇañcāsīd rāme rājyaṃ praśāsati